Balkankoorts

“Welcome to Serbia!”
Dit was de legendarische treinrit van Budapest naar Belgrade. Dit was het avontuur dat anticipatief was uitgegroeid tot mythische proporties. Dit was Reizen. Met kloppend hartje had ik de etens-, tabaks- en zweetgeuren omarmd als een soort essentie, had ik gefilosofeerd over eindeloze velden bezaaid met machtige hooibalen (kleine oogjes, blik in de verte, “hoe ze daar liggen, als waarheden, als onontkoombare zekerheden…”), en de Balkan uitgeroepen tot gouw der vrijheid.
De trein had geen airco, geen openingen, geen gordijnen, geen restauratiewagon, en was niet van zin de reizigers te informeren over wat dan ook. Hij had alleen vertraging. Daar staan de Servische spoorwegen blijkbaar bekend om. En voor de slechte kwaliteit van de rails, waardoor de gemiddelde snelheid voorbij de grens daalt naar ongeveer veertig per uur. Zweet rijpte op de lijven en verdampte niet meer. Men zuchtte. Men relativeerde ook: mijn door het lot bedeelde reisbroeders droomden van rakija en Servische vrouwen, en heetten mij en elkaar welkom in het land van drank en liefde. De dingen gaan hier nu eenmaal, soms wat trager. Zijn wat minder clean. Het internationale loket in het station van Belgrade bestaat uit twee vierkante meter vergeelde en verzakte cassetten tegen muren en plafond, een computer uit het jaar nul en een ingekaderde wereldkaart die twintig jaar geleden werd gepromoveerd van broekzakaccessoire tot wanddecoratie, waarbij men besloot de naden te verzekeren met plakband. De dingen steken hier, soms niet zo nauw.

Een dag Belgrade bestond eigenlijk niet in mijn planning, in mijn verwachting. Het voelde aan als een cadeautje, me te beurt gevallen op de wegen der voorzienigheid (lees: door het missen van de verbinding). De bestemming was Sofia, vanwaar ik me, op magische wijze vermenigvuldigd – twee Belgische meisjes (♥ Hanne)! -, zou begeven naar Macedonië. Македонија, het meest centraal gelegen Balkanbroertje, het doel van de reis. Hier had zowat iedereen me voor gewaarschuwd. Voor linke Albanezen en camionetjes. Voor beren en teken en zelfs voor landmijnen. We kwamen terecht in het meest gastvrije land uit mijn beleving, en ik voelde me er veiliger dan in pakweg Frankrijk. We zijn op sleeptouw genomen door Serviërs met wie we meeliftten, maakten vrienden op een berg, werden logies aangeboden tijdens een excursie te paard en kregen mateloos getrakteerd. Dat laatste had er ook wel mee te maken dat Macedonische mannen, en ik durf dat zelfs te veralgemenen tot de gehele Balkan, onverbeterlijke macho’s zijn, die hun mannelijkheid uiten in conventionele galanterieën tegenover vrouwen. Uiteindelijk ervoer ik zulke betuttelingen als neerbuigend, en als er dan nog – subtiel en minder subtiel – verwachtingen werden geuit tot een wederdienst, kwam ons neurotische reisschema goed te pas. We verbleven nergens langer dan een nacht, en wisten vaak niet waar we ’s avonds zouden slapen.

Maar ook buiten de hopeloze manspersonen die twee jonge vrouwen schijnen aan te trekken, heerst er in wat mijn grootvader weinig welsprekend als ‘apenlanden’ bestempelde, een gemoedelijkheid en hulpvaardigheid waar wij bescheten Westerlingen nog een puntje aan kunnen zuigen (miljaar, nu springen er natuurlijk allerlei associaties met die manspersonen door mijn hoofd). Soms komt je bus niet opdagen, soms wordt een treinstel niet vervangen en kan je lang lopen zoeken naar de slaapcoupé waarin je een bed had gereserveerd. Soms is er geen geld om een afgebrand bergverblijf herop te bouwen. Soms rijden paard en kar op de autostrade, en daarna ook een fietser. Soms zijn de groenten en fruit die er verkocht worden niet van gecontroleerde oorsprong, maar komen ze uit de tuin van een oudje met enkele hectaren en een boerderijtje met doorbuigend dak, ergens langs een onverharde weg. Hetzelfde geldt voor de sappige, verrukkelijke hamburgers en de kenmerkende zachte, lichtzoute schapenkaas waarvoor Macedonië geroemd wordt. Niet alles is er in regeltjes gegoten, strak voorgeschreven en gecontroleerd. Er is ruimte voor spontaniteit, mensen nemen tijd voor elkaar. Het duurt misschien niet lang meer voor de liberale normen van de EU ook deze gebieden uit een vorige tijd hebben ingehaald en geüniformeerd, maar voorlopig smaak je er nog wat van die pure, ongecompromitteerde levensvreugde die je verwelkomt en thuisbrengt.

Ik spreek met het sentiment en de nostalgie van een toerist, die selectief kristalliseert uit haar waarnemingen. Ik ga voorbij aan de schrijnende armoede van vele landen, die schijnt toe te nemen met de avances van, weerom de EU. Aan het rijzende rechts nationalisme en de voortdurende spanningen in de regio, aan de discriminatie van de Albanese minderheid en de weinig ecologische mentaliteit van de bevolking in Macedonië, om maar enkele zaken te noemen. Maar de schokkende ervaring de straten thuis bevolkt te zien met grijze metallic auto’s, zonder gebreken, de meesten niet ouder dan 5 jaar, herinnerde me in hun contrast aan de warme buidel van Macedonische openhartigheid, die me, al is het maar voor even, hielp de ratrace te relativeren en te genieten van wat ik heb. Om niet te verdrinken in het individualisme van de materiële wedren, de druk te moeten voldoen aan de hoogste verwachtingen, om alles te beleven.

Ik ga niet alweer afsluiten met een moraaltje, dat is te klef. Ik zal afsluiten met een versje. Er waren twee meisjes, die gingen op reis. Ze zetten hun beste beentje voor. Ze liepen verloren en pakten te zwaar, maar gingen steeds verder, zonder bezwaar. Macedonië, verzuchtten ze, oh schone deerne met je vele gezichten. Ze klommen hoog en zwommen warm. Ze laafden hun ogen aan berg en dal. Macedonië, verzuchtten ze, land van vier winden, verzwelg ons dan. Velden vol bloemen, een bergrivier. Gletsjermeren en mistig woud. Macedonië, verzuchtten ze, jij mengkroes van volken, kruispunt van routes, vat vol legendes. Kruid onze herinneringen. Verlaat ons niet.

Advertenties

Een gedachte over “Balkankoorts

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s